Tìm kiếm một ứng dụng lặn tự do, bạn sẽ thấy đủ loại: đồng hồ bấm giờ, ứng dụng hít thở, công cụ tạo bảng và ứng dụng đi kèm máy tính lặn, tất cả đều hứa hẹn giúp bạn nín thở lâu hơn. Nhiều ứng dụng trong số đó khá ổn. Vấn đề là chúng giải quyết những bài toán khác nhau, và ứng dụng bạn chọn sẽ định hình cách bạn tập trong nhiều tháng.
Bài hướng dẫn này dành cho người tập nín thở tĩnh trên cạn, tự tập một mình hoặc xen giữa các buổi tập ở hồ bơi, và muốn có một công cụ hỗ trợ một phương pháp bài bản. Bài viết liệt kê các tiêu chí quan trọng, giải thích lý do và chỉ ra những gì cần xem xét ở từng tiêu chí.
Anima Apnea là ứng dụng của chúng tôi, và tôi là người sáng lập. Để bài viết này hữu ích thay vì mang tính quảng cáo, chúng tôi không chấm điểm hay xếp hạng các ứng dụng khác theo tên. Bài viết mô tả các loại công cụ và đưa ra tiêu chí bạn có thể áp dụng cho bất kỳ ứng dụng nào, kể cả ứng dụng của chúng tôi. Phần nói về Anima liệt kê cả những gì nó làm được và không làm được.
Bốn loại ứng dụng, bốn nhiệm vụ khác nhau
Trước khi so sánh tính năng, hãy xác định bạn đang xem loại ứng dụng nào. Mỗi loại đều giỏi một việc, và không loại nào làm được tất cả.
| Loại | Thường giỏi về | Hạn chế thường gặp |
|---|---|---|
| Đồng hồ bấm giờ đơn giản | Bấm giờ một lần nín thở, nhanh và miễn phí | Không có bảng, ít lịch sử, không có dữ liệu co thắt |
| Ứng dụng bảng tập | Bảng CO2 và O2 có bấm giờ từng vòng và tín hiệu | Thiết lập sẵn không phải lúc nào cũng gắn với kỷ lục của bạn |
| Ứng dụng hít thở | Thở chậm có hướng dẫn và thư giãn | Không được thiết kế cho việc tập nín thở |
| Chế độ lặn tự do của máy tính lặn | Ghi độ sâu, thời gian lặn và thời gian nghỉ trên mặt nước | Không phải huấn luyện viên tập khô; dùng dưới nước cần bạn lặn |
Nếu bạn chủ yếu tập trên cạn, giá trị tập luyện nằm ở loại thứ hai. Ứng dụng hít thở là một bổ sung tốt, còn máy tính lặn là công cụ phù hợp khi bạn đã xuống vùng nước mở cùng bạn lặn và đã hoàn thành một khóa học. Phần còn lại của bài viết tập trung vào việc tập tĩnh trên cạn.
Mười tiêu chí thực sự quan trọng
Không phải tiêu chí nào cũng có trọng số như nhau. Sơ đồ dưới đây chia chúng thành nhóm: cột thứ nhất quyết định liệu ứng dụng có hỗ trợ được một phương pháp bài bản hay không, cột thứ hai giúp việc tập luyện bền vững qua nhiều tháng, và cột thứ ba bảo vệ dữ liệu cũng như túi tiền của bạn.
| Tiêu chí | Vì sao quan trọng | Điều cần tìm |
|---|---|---|
| Tạo bảng tập | Bảng phải khớp trình độ hiện tại để tạo đúng kích thích | Thời gian nín và hồi phục tính từ kỷ lục của bạn, và chỉnh sửa được |
| Ghi nhận co thắt | Cơn co thắt đầu tiên là chỉ dấu nhạy về khả năng chịu CO₂ | Chạm một lần để đánh dấu khi đang nín thở, lưu thời điểm co thắt đầu tiên |
| Tín hiệu âm thanh và rung | Nhìn màn hình khiến bạn tỉnh táo và căng thẳng | Đếm ngược và tín hiệu vòng mà bạn theo được khi nhắm mắt |
| Kiểu thở | Thở chậm, bình tĩnh trước khi nín là nền tảng của sự thư giãn | Nhiều kiểu thở có hướng dẫn, tùy chỉnh nhịp, thở chuẩn bị trước khi nín |
| Giáo án và lộ trình | Không có cấu trúc, người tập dễ giậm chân tại chỗ hoặc tập quá sức | Giáo án nhiều tuần có ngày nghỉ và lịch kiểm tra lại |
| Thống kê | Tiến bộ trong nín thở diễn ra chậm và dễ bị bỏ qua | Lịch sử theo ngày, tuần và tháng, không chỉ một thành tích tốt nhất |
| Dùng ngoại tuyến | Bạn tập ở nơi nằm được, không phải nơi có sóng | Bộ bấm giờ cốt lõi không phụ thuộc kết nối mạng |
| Quyền riêng tư và đồng bộ | Lịch sử tập luyện là dữ liệu cá nhân | Dùng được không cần tài khoản; chỉ đồng bộ khi bạn chọn |
| Mô hình giá | Tường phí đặt sai chỗ sẽ khóa lịch sử của bạn | Bản miễn phí hữu ích; nói rõ những gì phải trả phí |
| Thông điệp an toàn | Tập nín thở có thể gây ngất | Quy tắc rõ ràng: tập khô và nằm, không thở dồn, không bao giờ một mình dưới nước |
Co thắt: chỉ số mà hầu hết ứng dụng bỏ qua
Một lần nín thở tĩnh có giai đoạn dễ chịu và giai đoạn vật lộn, ngăn cách bởi điểm giới hạn sinh lý: cơn co thắt không chủ ý đầu tiên của cơ hoành1. Khi cơn co thắt đầu tiên đến muộn hơn ở cùng một thời gian nín, khả năng chịu đựng carbon dioxide của bạn đang tiến bộ, kể cả khi thành tích tối đa chưa nhích lên. Bản thân co thắt không phải là dấu hiệu nguy hiểm; ở những thợ lặn đã qua huấn luyện, chúng thậm chí còn gắn với khả năng cung cấp oxy cho não tốt hơn trong giai đoạn vật lộn2. Một ứng dụng chỉ ghi tổng thời gian đã bỏ phí thông tin này. Bài hướng dẫn về co thắt khi nín thở giải thích cách đọc chúng.
Tín hiệu bạn theo được khi nhắm mắt
Trong nín thở tĩnh, thư giãn là tất cả. Nếu phải liếc màn hình để biết lần nín tiếp theo bắt đầu khi nào, bạn sẽ luôn tỉnh táo và hơi căng thẳng. Ứng dụng tốt báo hiệu đầu và cuối mỗi giai đoạn bằng âm thanh và rung, để bạn có thể nằm yên, nhắm mắt và để bảng tự chạy.
Luyện thở đúng cách
Thở chậm với hơi thở ra dài gắn liền với trạng thái sinh lý và tâm lý bình tĩnh hơn3, vì vậy các kiểu thở có hướng dẫn rất đáng có. Điều bạn cần tránh là ứng dụng trộn lẫn lặn tự do với việc thở nhanh, mạnh trước khi nín. Đó là thở dồn, và nó làm trì hoãn cảm giác muốn thở mà không bổ sung thêm lượng oxy đáng kể nào4. Với những kiểu thở thực sự có ích, hãy xem hướng dẫn luyện thở.
"Tạo bảng tập" thực sự nên có nghĩa là gì
Nhiều ứng dụng cung cấp bảng CO2 cho người mới, trung cấp và nâng cao. Như vậy còn hơn không có gì, nhưng một thiết lập sẵn cố định không thể biết kỷ lục của bạn là 2:15 chứ không phải 3:30. Bảng quá dễ không tạo ra kích thích; bảng quá khó biến mỗi buổi tập thành một cuộc vật lộn và dạy cơ thể căng thẳng.
Tạo bảng thực thụ bắt đầu từ kỷ lục cá nhân của bạn và suy ra mọi con số từ đó. Với bảng CO2, cấu trúc phổ biến giữ thời gian nín ở khoảng một nửa kỷ lục và rút ngắn thời gian hồi phục 15 giây sau mỗi vòng. Hãy kéo thanh trượt bên dưới để xem cả buổi tập thay đổi thế nào theo kỷ lục.
Cùng quy tắc với các bảng thích ứng trong ứng dụng Anima Apnea: nín ở 50% kỷ lục và lần hồi phục đầu tiên bằng hai phần ba kỷ lục nhưng không bao giờ dưới 2:00, làm tròn theo bước 15 giây, sau đó giảm 15 giây mỗi vòng (tối thiểu 15 giây).
Khi đánh giá một ứng dụng, hãy kiểm tra ba điều. Ứng dụng có hỏi kỷ lục của bạn, hoặc cho phép đặt kỷ lục từ một lần nín được bấm giờ không? Bạn có chỉnh được kết quả nếu một vòng quá khó không? Và ứng dụng có lập được cả bảng O2, với thời gian hồi phục cố định và thời gian nín tăng dần không? Hướng dẫn bảng CO2 giải thích chi tiết cấu trúc này nếu bạn muốn tự kiểm tra các con số của ứng dụng.
Thông điệp an toàn cũng là một tính năng
Một ứng dụng hướng dẫn nín thở phải gánh một trách nhiệm. Mất ý thức do thiếu oxy có thể xảy ra mà không hề báo trước, và dưới nước nó có thể gây tử vong chỉ trong chốc lát. Cách một ứng dụng nói về điều này cho bạn biết khá nhiều về việc nó có được tạo ra bởi những người thực sự tập luyện hay không.
Khuyến khích thở nhanh hoặc thở gắng sức trước khi nín, gợi ý nín thở trong bồn tắm hoặc khi đứng, coi các lần thử tối đa là bài tập hằng ngày, hoặc ngụ ý rằng ứng dụng giúp việc tập dưới nước an toàn mà không cần bạn lặn. Tập khô phải thực hiện khi nằm hoặc ngồi, và dưới nước không gì thay thế được một bạn lặn đã qua huấn luyện.
- Không bao giờ thở dồn trước khi nín, dù bài tập thở của ứng dụng gợi ý thế nào.
- Dừng lại khi chóng mặt, tê ở tay hoặc môi, thay đổi thị giác hoặc bất cứ điều gì bất thường.
- Không bao giờ tập khi đang lái xe, trong bồn tắm hoặc ở bất cứ đâu mà việc ngất có thể gây nguy hiểm.
- Hỏi ý kiến bác sĩ trước nếu bạn có bệnh tim hoặc phổi, động kinh, hoặc đang mang thai.
Anima Apnea phù hợp ở đâu, và không phù hợp ở đâu
Áp dụng danh sách kiểm tra này cho chính ứng dụng của chúng tôi, ta có bức tranh sau. Mọi điều ở đây đều có thể kiểm chứng ngay trong ứng dụng.
- Đồng hồ nín thở tĩnh với một lần chạm cho mỗi cơn co thắt. Thời điểm co thắt đầu tiên được ghi lại, cùng với các kỷ lục cá nhân và lịch sử buổi tập.
- Bảng tập điều chỉnh theo kỷ lục của bạn. Bảng CO2 theo đúng quy tắc của công cụ tính ở trên, gồm 8 vòng. Bảng O2 giữ thời gian hồi phục cố định 2:00 trong khi thời gian nín tăng dần. Thời gian nín, thời gian hồi phục và số vòng đều chỉnh sửa được.
- Tín hiệu âm thanh và rung trong suốt buổi tập, để bạn có thể nhắm mắt.
- Thở có hướng dẫn: thở cơ hoành (hít 4 giây, thở ra 8 giây), thở hộp (4-4-4-4), 4-7-8 và các kiểu tự tạo, cùng phần thở chuẩn bị trước khi nín.
- Giáo án 4 tuần với 3 đến 6 buổi mỗi tuần và lần thử kỷ lục vào cuối tuần 2 và tuần 4.
- Thống kê và biểu đồ theo ngày, tuần và tháng cho các lần nín, bảng tập và co thắt, kèm chuỗi ngày tập liên tiếp, nhắc nhở hằng ngày và tiện ích màn hình chính.
- Quyền riêng tư: dùng được không cần tài khoản. Đăng nhập bằng Apple hoặc Google là tùy chọn và chỉ dùng để đồng bộ đám mây.
- Mô hình giá: tải về miễn phí; một số tùy chỉnh thuộc gói Premium.
Những gì ứng dụng không làm cũng quan trọng không kém. Đây là ứng dụng chỉ dành cho iPhone, không có phiên bản Android và không có ứng dụng đi kèm cho thiết bị đeo. Ứng dụng không dùng cảm biến, nên không đo nhịp tim hay độ bão hòa oxy trong máu. Nó được xây dựng cho tập tĩnh trên cạn, không phải để ghi nhật ký lặn dưới nước. Nếu một trong những điều này là thiết yếu với bạn, một loại công cụ khác sẽ phục vụ bạn tốt hơn.
Ứng dụng tốt nhất là ứng dụng khiến bạn nằm xuống, nhắm mắt, ba lần mỗi tuần, với một bảng tập khớp đúng trình độ thực tế của bạn.
Cách quyết định trong một tuần
Danh sách tính năng chỉ nói được đến một mức nào đó. Phép thử thực sự là một tuần tập luyện bình thường. Dưới đây là một quy trình đơn giản để đánh giá bất kỳ ứng dụng nào, kể cả ứng dụng của chúng tôi.
- Ngày 1: xác lập mốc ban đầuĐo kỷ lục cá nhân một cách an toàn, ở tư thế nằm, sau vài phút thở bình tĩnh. Để ý xem ứng dụng có giúp việc này dễ dàng và lưu lại kết quả không. Hướng dẫn đo kỷ lục cá nhân trình bày phương pháp.
- Ngày 2: chạy một bảng CO2Kiểm tra xem bảng có được lập từ kỷ lục của bạn không, tín hiệu có rõ ràng khi nhắm mắt không, và bạn có đánh dấu được co thắt mà không mất tập trung không.
- Ngày 4: thử các công cụ thởDùng một kiểu thở chậm trước một buổi tập ngắn. Để ý xem nhịp thở có điều chỉnh được không và phần hướng dẫn có điềm tĩnh không.
- Ngày 6: chạy bảng thứ hai và xem lịch sửBạn có so sánh được hai buổi tập, bao gồm cả thời điểm co thắt đầu tiên không? Nếu không, ứng dụng đó sẽ không cho bạn thấy tiến bộ về sau.
- Ngày 7: kiểm tra những phần nhàm chánCái gì miễn phí, cái gì trả phí, có bắt buộc tài khoản không, và bạn có yên tâm giao cho nó dữ liệu của nhiều tháng không.
Nếu bạn mới bắt đầu, việc kết hợp ứng dụng bạn chọn với một chu kỳ tập có cấu trúc sẽ giúp ích hơn bất kỳ tính năng nào. Chương trình 4 tuần cho người mới cung cấp cho bạn một chu kỳ như vậy, theo từng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có cần ứng dụng để tập nín thở tĩnh không?
Không. Một chiếc đồng hồ bấm giờ, một cây bút chì và một bảng in sẵn là đủ để bắt đầu. Ứng dụng chỉ thực sự hữu ích khi nó giảm bớt phiền phức: lập bảng từ kỷ lục của bạn, bấm giờ từng vòng kèm tín hiệu để bạn có thể nhắm mắt, và lưu lại lịch sử mà bạn thực sự rút ra được bài học.
Ứng dụng miễn phí có đủ dùng không?
Thường là đủ. Điều quan trọng là bản miễn phí có cho phép bạn bấm giờ nín thở, chạy bảng được lập từ kỷ lục của bạn và lưu lịch sử hay không. Hãy kiểm tra những gì nằm sau tường phí trước khi dồn nhiều tuần dữ liệu vào một ứng dụng.
Ứng dụng có thay thế được khóa học lặn tự do hay bạn lặn không?
Không. Ứng dụng có thể giúp tổ chức việc tập khô trên cạn. Mọi hoạt động dưới nước đều cần một bạn lặn đã qua huấn luyện theo dõi bạn, và một khóa học có chứng nhận là cách đúng để học kỹ thuật dưới nước và cứu hộ.
Anima Apnea có chạy trên Android hay đo nhịp tim không?
Không. Anima Apnea là ứng dụng dành cho iPhone. Ứng dụng không dùng cảm biến nào, không đo nhịp tim cũng như độ bão hòa oxy trong máu. Nó bấm giờ các lần nín thở và các bảng của bạn, ghi lại những cơn co thắt bạn chạm để đánh dấu, và theo dõi tiến bộ của bạn.
Nếu ứng dụng hiện tại vẫn ổn, tôi có nên đổi không?
Có lẽ là không. Nếu ứng dụng hiện tại giúp bạn tập đều đặn và an toàn, sự đều đặn đó đáng giá hơn bất kỳ tính năng nào. Chỉ nên đổi khi một tiêu chí còn thiếu thực sự đang cản trở việc tập luyện của bạn.
Bảng tập lập từ kỷ lục của bạn, tín hiệu âm thanh và rung, ghi nhận co thắt chỉ với một lần chạm và giáo án 4 tuần. Tải miễn phí trên iPhone, không cần tài khoản.
Nguồn tham khảo
- Lindholm P, Lundgren CEG. The physiology and pathophysiology of human breath-hold diving. Journal of Applied Physiology, 2009.
- Dujic Z et al. Involuntary breathing movements improve cerebral oxygenation during apnea struggle phase in elite divers. Journal of Applied Physiology, 2009.
- Zaccaro A et al. How breath-control can change your life: a systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 2018.
- Craig AB Jr. Causes of loss of consciousness during underwater swimming. Journal of Applied Physiology, 1961.